Cúng đón ông bà về ăn Tết

Trong tâm linh người Việt, thường một năm có hai lần cúng đón người đã khuất: ngày giỗ (thường theo Âm lịch ngày người khuất ra đi) và ngày cận Tết, chủ yếu là trước ngày 30 tính theo lịch âm.

Ly nước cúng Trời và dùng để “đo mưa” trên một bàn thờ ông Thiên. Ảnh: Lê Anh Tuấn

Đúng một tuần lễ trước ngày Tết Âm lịch là ngày dựng nêu, cúng tiễn Táo Quân, gồm bộ ba hai ông - một bà, cỡi cá chép về chầu Trời tâu lên Ngọc Hoàng Thượng đế những chuyện xảy ra ở nhà trong năm. Đưa gia đình ông Táo vào ngày 23 tháng Chạp là một phong tục xưa, ít nhiều giai thoại mang tính vui vẻ hài hước. Sau ngày này, hầu hết người Việt bắt đầu nói ngày tháng theo Âm lịch và đếm ngược số ngày đến ngày Tết Nguyên đán. Lúc này không khí Tết cận kề khắp nơi thật sự bắt đầu chộn rộn, hối hả nhưng có lúc vẫn thong dong chuẩn bị tiễn năm cũ, đón năm mới trong không khí mát dịu của những ngày tiết xuân. Người Việt khắp nơi sắp xếp kế hoạch về quê, đoàn tụ con cháu, dọn dẹp, lau chùi bàn thờ, lư đèn, trang hoàng nhà cửa, chưng các chậu hoa mai, hoa đào, hoa cúc, hoa vạn thọ,... chuẩn bị các món ăn, đi thăm mộ và trân trọng cúng lễ đón tổ tiên ông bà về ăn Tết. Lễ đón ông bà thường vào trưa ngày 30 tháng Chạp hoặc đôi lúc gia đình tổ chức cúng trước khi thời khắc giao thừa đến, khi trời đất chuyển thời, năm cũ đi, năm mới đến. Người trên dương thế và người dưới cõi âm có thể giao hòa trong một mái nhà.

Mâm cúng ông bà, gia tiên ngày 30 Tết thường có đủ món mặn và cả món chay. Những món cúng thường là thịt heo kho tàu với trứng vịt, gà luộc với xôi, nem chả, thịt nguội, bánh các loại, chè sen, chè đậu, trà rượu,... Nhiều gia đình quen nấu những món ăn mà ngày xưa ông bà thích dùng. Hai món không thể thiếu trên bàn thờ là bình hoa và dĩa trái cây. Ở miền Nam, nhiều nhà sắp các loại trái cây theo điều cầu mong: cầu (mãng cầu), dừa (trái dừa nhưng đọc theo giọng Nam như vừa), đủ (đu đủ), xoài (đọc thành xài). Một số gia đình có món canh khổ qua, ý cầu mong những khổ sở, khốn khó sẽ đi qua khi năm cũ hết và năm mới đến. Cúng lễ trước là để thể hiện lòng thành kính, tưởng nhớ đến các bậc tiền bối, đấng sinh thành... sau là dịp để mọi người tụ tập chúc tụng, ăn uống, chuyện trò vui vẻ. Một số gia đình bày thêm việc nấu bánh chưng, bánh tét ngày cuối năm đến tận giao thừa để mọi người có dịp quây quần bên nhau. Từ khi đón ông bà về trong mấy ngày Tết, nhiều người Việt tin rằng trong nhà sẽ sung túc nếu có gạo đầy hũ, nước đầy lu.

Gặp một số lão ông vùng quê, tò mò hỏi thăm: “Mấy bác ơi, cúng đón tổ tiên thì nên cúng vào giác (giờ) nào thì ông bà sẽ về?”. Các ông gật gù, trả lời chậm rãi: “Thì... ông bà về theo con nước đó. Nước lớn thì ông bà về”. À, thì ra vậy, dương sao âm vậy, cũng quả thật là một biểu trưng của nền “văn minh sông nước”, đi về theo các con nước xuôi, nước ngược, nước ròng, nước lớn của dòng triều trên sông Cửu Long. Nước chảy thì đi, nước đứng thì nghỉ. Nghỉ nhưng không hẳn là nghỉ, cũng buôn cũng bán, cũng chuyện trò trao đổi nông sản, mùa màng, lên xuống theo dòng chảy. Người Việt gọi là con sông, con nước như một sinh thể hữu hình. Sông cũng biết vui, biết buồn, biết nhảy múa, biết ca hát, róc rách, biết trầm tư, biết cuồng nộ. Đưa ông Táo đi bằng cá chép, đón hay tiễn ông bà đều theo con nước lớn xuôi dòng.

Dù cúng lễ ông bà chủ yếu là trên bàn thờ đặt gian giữa trong nhà nhưng người Việt bao giờ cũng có vài món cúng trên bàn thờ ông Thiên để ngoài trời, với vài cây trái đẹp đều mùa, bông hoa như hoa trang, hoa huệ, hoa vạn thọ và không thể thiếu mấy ly nước sạch. Trên bàn thờ ông Thiên, ly nước vừa để cúng Trời Đất, đôi khi còn là một vật để mấy ông “lão nông tri điền” làm dụng cụ đo mưa thô sơ. Nhìn mực nước thay đổi trong ly, sau một ngày đêm, các nông dân cũng bàn nhau đoán biết sắp tới khô hạn hay mưa sớm. Khấn vái ông bà trên bàn thờ gia tiên hay bàn thờ ông Thiên ngoài trời, các lão nông ngoài mong Trời Phật, ơn trên độ trì cho con cháu mạnh khoẻ, bình an, học hành làm ăn khấm khá, gia đạo hưng thịnh, họ cũng không quên cầu mong mưa thuận gió hòa, làm ruộng làm vườn được đơm bông kết trái, mùa nước dồi dào, hiền hòa...

Người Việt đều có niềm tin là trên bàn thờ hay việc thờ cúng tổ tiên, bao giờ cũng có ý giao hòa mật thiết giữa người sống và người khuất. Người khuất theo dõi con cháu, che chở tai qua nạn khỏi, dẫn dắt hậu thế thì ngược lại con cháu trong nhà phải biết ơn tổ tiên, sống trong sạch, đạo đức, biết thương người nghèo khó, lễ phép với thần thánh, ông bà, chân thành khẩn cáo điều mong ước tổ tiên phù hộ trong cuộc đời, cuộc sống. “Uống nước nhớ nguồn” là vậy. 

 

Lê Anh Tuấn

Ý Kiến Bạn Đọc
Bạn chưa nhập nội dung bình luận.
Tin mới cập nhật
Đối Tác
Designed and SEO by ArtSeed Design
BẢN QUYỀN THUỘC VỀ DIỄN ĐÀN NHÀ LÃNH ĐẠO DOANH NGHIỆP
Tòa soạn: Tòa nhà APCO 21/5 Trường Sơn, P. 4, Q. Tân Bình, TP. HCM
Khu vực phía Bắc: 14A Trịnh Hoài Đức, Quận Đống Đa, Hà Nội
Điện thoại: 08. 6676 4358 - 6676 4359
 Email: diendannhalanhdao@gmail.com - Bản quyền Diễn Đàn Nhà Lãnh Đạo Doanh Nghiệp cấm in sao dưới mọi hình thức nếu chưa có được sự đồng ý bằng văn bản của cơ quan chủ quản.